Kiraz Alanlarında Zarar Yapan Kiraz Dipkurdu (Capnodis tenebrionis) Zararlısı ve Mücadele Yöntemleri

Tarimsal Zararlilar

Meyvecilik ülkemiz açısından önemli gelir kaynaklarından birisidir. Türkiye’nin meyve ihracatında sert çekirdekli meyvelerden Kiraz ilk sırada gelmektedir. Ülkemiz 398 bin tonla dünya kiraz üretiminde lider ülke konumundadır.

Türkiye’de meyve üretim miktarı 2023 yılında bir önceki yıla göre %2,3 oranında artarak yaklaşık 27,4 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Meyveler grubunda, bir önceki yıla göre Kiraz üretimi %12,3 oranında artmıştır. Hemen her coğrafi bölgemizde kiraz yetiştirilmektedir, özellikle İzmir, Bursa, Manisa, Afyon ve Isparta , Amasya il ve ilçelerinde giderek artan bir gelir kaynağıdır. Güncel tarım tekniklerinin uygulanmasıyla birlikte kiraz üretimi ve kiraz çeşidi sayısı artmaktadır.

Meyvecilikte de diğer tarımsal ürünler de olduğu gibi verim ve kalite üzerinde olumsuz etkileri olan birçok zararlı türü bulunmaktadır. Bu zararlılar ile mücadele edilmediği zaman %100’e kadar varan ürün kayıpları gerçekleşebilmektedir.

Kiraz ağaçlarında önemli zararlar meydana getiren ve ağaç ölümlerine sebep olan kiraz dipkurtlarının (Capnodis tenebrionis) hem toprak altında bulunan ilk dönem larvaları hem de ağaç içerisinde yer alan diğer ergin öncesi dönemleri nedeniyle büyük zararlar oluşturmaktadırlar. 

Kiraz Dipkurdu Tanımı ve Yaşayışı

Kiraz Fidan dipkurdu erginleri siyah veya bronz renkte, tür özelliklerine göre gri veya beyaz noktalı zemin üzerinde siyah, çeşitli kabarık desenlidir. Kın kanatlarının üzeri çeşitli şekilde beyaz çukurcuklarla desenli olup, üst kanatları bir iğnenin kolayca batırılamayacağı kadar serttir.

Sıcak ve güneşli havalarda gürültü ile düz bir hat üzerinde uçar. Erginlerine çoğunlukla ağacın gövde ve kök boğazında rastlanır. Yaklaşıldığında ağacın veya dalın ekseni etrafında dönerek saklanmaya çalışır, yakalanacağı anda bacaklarını vücut altına çekerek kendini toprağa atarak ölü taklidi yapar, kuru yapraklar ve otlar arasında hareketsiz olarak gizlenir. Erginleri 12-36 mm boyunda olabilir.

Zararlının yumurtaları ortalama 1 mm boyunda ve oval şekillidir. Larva boyu gelişme dönemine ve beslenme durumuna göre 80 mm’ye kadar ulaşabilir. Larva genellikle sarımsı renkte olup 13 segmentli ve yassıdır. Larvanın başı diğer vücut segmentlerinden çok daha geniştir. Genç larva çok tüylü olup birinci gömlekten sonra tüyler kaybolur. Pupaları oval şekilde olup serbest pupa tipindedir.

Ergin dişi, yumurtalarını tek tek veya 5-10 ve daha büyük gruplar halinde kök boğazına yakın kiraz ağacı gövdesindeki çatlaklara, kabuk aralarına, aşı gözlerine veya kök boğazı civarındaki toprağa bırakır. Yumurtalar ilk bırakıldıklarında yumuşak ve sarı renkte, hava teması sonrasında sertleşerek süt beyazı rengini alır.

Köklerde beslenerek olgunlaşan larvalar, kök içerisinde veya kök boğazında pupa olur ve bu pupalardan bir yıl içinde iki ayrı dönemde ergin çıkışı görülür. Birinci dönem ergin çıkışı temmuz-ağustos aylarında, ikinci dönem ergin çıkışları ise ekim-kasım aylarında olur. Kışı kök kabuğu altında larva olarak veya ağaç kovuklarında, yaprak altında ve toprakta hareketsiz olarak ergin halinde geçirirlerKışı ergin olarak geçiren bireyler ilkbaharda aşı gözü ve taze sürgünlerde oburca beslenip sıcaklık 25-26 ºC’nin üstüne çıktığında çiftleşir ve yumurta bırakmaya başlarlar.

Kiraz Dipkurdu
Kiraz Dipkurdu

Birinci dönemde çıkan erginler yumurtalarını Temmuz-Ağustos-Eylül-ekim aylarında, ikinci dönemde çıkanlar ise yumurtalarını bir sonraki yılın Mayıs-Haziran-Temmuz aylarında bırakırlar. En çok yumurta Temmuz - Ağustos aylarında bırakılır. Yumurtlama süresi 3 ay olup, bir dişi 2000’den fazla yumurta bırakabilmektedir. Yumurtalar 28 °C’de 7-12 gün sonra açılır ,çıkan larvalar 2 mm boyunda ve çok tüylüdür. Bu tüylerin yardımı ile toprak içinde hızla hareket ederek köke girerler. Çok nemli toprakta larvanın hareket etmesi ve köke girmesi daha güçtür. Köke giren larva kök kabuğunun altında kambiyum tabakası ile beslenip büyür. Larva süresi kış veya yaz dönemine göre 5 ile 11 ay arasında değişmektedir. Olgun larva kök boğazında pupa olur ve pupa dönemi bir ay kadardır. Zararlı iki yılda 1 döl verir.

Kiraz Dipkurdu

Kiraz Dipkurdu Zarar Şekli ve Önemi

Özellikle kiraz ağaçlarının kök kabuklarının altında larva ve larva zararının olması, ağaçların kök boğazı veya kök boğazı civarında toprakta oval şekilde deliklerin görülmesi, ağaç altlarında sap dibinden yenmiş taze yaprakların bulunması, aşı gözlerinin veya taze sürgünlerin kemirilmiş olması bu zararlının varlığını gösterir. 

Kiraz dipkurtlarının hem erginleri hem de larvaları zarar yaparlar. Erginler kiraz ağaçlarının yapraklarını çok ender olarak ve az miktarda yer fakat genç sürgünleri, aşı gözlerini, yaprak saplarını (özellikle strese girmiş ağaçlarda) oburca yiyerek tahrip eder ve büyük zarar verirler.

Esas zararı larvalar meydana getirir. Genç larva toprak yüzeyinden aşağıda, kök kabuğunun altında bulunur ve kambiyum tabakasını kemirir. Larva kök kabuğu altında galeriler açar, bitkinin beslenmesine engel olur, galerilerin içi pislik ve talaş ile doludur. Olgun larva kök boğazında kabuk altında beslenerek zarar oluşturur, beslenme sonucu ağaçlar kurur. 

Kiraz dipkurtları herhangi bir nedenle strese girmiş, bakımsız ve susuzluk çeken kiraz ağaçlarına büyük ölçüde zarar verirler. Ağaçlarda önce büyüme durur, sonra larva sayısının çoğalması ile gittikçe artan bir zayıflık ve sonunda ölüm görülür. Fidanlar aynı yıl, diğer ağaçlar ise 3-5 yıl içinde kururlar.

Kiraz Dipkurdu Mücadele Yöntemleri

Kültürel Önlemler

- Ağaç altlarında erginlerin kolayca saklanabileceği yüksek boylu ot çalı vs. bulundurulmamalıdır. 

- Su ve gübrelemeye dikkat edilerek ağaçlar kuvvetli bulundurulmalıdır. 

- Bahçe sürümü yapılırken köklere zarar verilmemelidir. 

- Kabuklu bit problemi yoksa, ağaçların gövdesine kireç badanası yapmak, yumurta konmasını güçleştireceğinden faydalıdır. Kabuklu bit problemi varsa kireç badanası yapılmamalıdır. 

Mekanik Mücadele

-Sabahın erken saatlerinde ve akşamüzeri gövde ve kök boğazında kolayca toplanabilecek erginler yok edilmelidir. 

-Ergin zararı nedeniyle ağaç dibine dökülmüş olan sap dibi yenik yaprakların bulunduğu fidanlar hızla sarsılarak yere düşürülen erginler öldürülmelidir. 

Kimyasal Mücadele

Kiraz dipkurdu ile kimyasal mücadele Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında zararlının yumurtalarını kök boğazı civarında toprağa koyduğu dönemde her 15 günde bir yapılmalıdır. 

Kiraz dipkurdu ile kimyasal mücadelede Ampligo 150 ZC ürünümüzü tercih edebilirsiniz, ürünümüzün bu zararlıya karşı kullanım şekli ve dikkat edilmesi gereken detaylar aşağıdaki gibidir;

Kiraz Dipkurdu

Bu ürün ile bir  sezonda 2’den fazla uygulama önerilmez.